Oko w oko z Niebuszewem

W to lato OFFicyna po raz kolejny proponuje nową wizję naszego miasta. Choć niby nic się nie zmieniło.

Postrzeganie miasta, w którym żyjemy, zależy od punktu widzenia jego mieszkańców. Wielu szczecinian nie przepada za Szczecinem. Po mieście niczym echo tłucze się pusty frazes, że „tu się nic nie dzieje”. OFFicyna proponuje inne spojrzenie: poprzez myślenie pozytywne.

Dlatego też OFFicyna proponuje kolejne spotkanie oko w oko z Niebuszewem. Tym razem w formie książkowego przewodnika „Spacerkiem po Niebuszewie”. Ostateczny kształt przewodnika został wypracowany w charakterystyczny dla OFFicyny sposób. Mówiąc językiem sztuki współczesnej, działanie to miało charakter antykuratorski. Polegało ono na uformowaniu ramy projektu („przewodnik po Niebuszewie”) – zaś jej wypełnienie (czyli jego ostateczny kształt) został stworzony przez wszystkich chętnych do udziału we wspólnym działaniu. Tym samym projekt ma wielu autorów (w przypadku „Spacerku” aż 38). Wiele innych projektów OFFicyny tworzonych było i jest na podobnej zasadzie: ściana „LOMOszczecin” została zapełniona zdjęciami dostarczonymi przez szczecinian, a „Muzeum Niebuszewa” ma taki kształt, jaki nadają mu dawcy poszczególnych eksponatów.

W 2005 r. ośrodek proklamował „miejsce sztuki Niebuszewo”, wydając serię chorągiewek, vlepek, znaczków i innego typu gadżetów.

Charakterystyczna cecha działania tego typu to aktywizacja nie-artystów do działalności twórczej. Wszak nie od dziś wiadomo, że „każdy jest artystą” – namacalnie dowodzą tego YouTube, filmy komórkowe czy niezliczone ciągi zdjęć cyfrowych w wirtualnej rzeczywistości. Każdy ma też swoje „15 minut sławy” – choćby była to sława na LOMOścianie: permanentna roczna obecność w przestrzeni publicznej naszego miasta. Wszyscy współtworzymy sztukę, wszyscy chętni jesteśmy jej współautorami. OFFicyna daje zaś narzędzia i zachęca do wspólnego działania. Motto to partycypacja.

W OFFicynie nie ma miejsca na wieżę z kości słoniowej.

Trasa turystyczna po Niebuszewie, nieco inna od tych realizowanych przez towarzystwa turystyczno-krajoznawcze, postrzega miasto jako żywy organizm. Stąd możemy na trasie zobaczyć z jednej strony miejsca zlokalizowane w „przestrzeni honorowej” dzielnicy – takie jak budynek byłej fabryki Stoewera, dworzec Niebuszewo czy była zajezdnia tramwajowa Niemierzyn. Ale dzielnica to przez wszystkim miejsce bycia i życia wielu ludzi, zarówno kiedyś, jak i dziś. Dlatego dla OFFicyny tak samo istotne jak „przestrzenie honorowe” są zakamarki intymności dnia codziennego – tego przeszłego, jak i dzisiejszego. Stąd pokazujemy na ścianach domów ślady po kulach z kwietnia 1945 r., które w sposób tyle brutalny co nieoczekiwany zmieniały życiorysy całych rodzin. Stąd prezentujemy osiedlowy sklepik spożywczy 'Truskawka’, który dzięki osobowości właściciela stanowi coraz rzadziej spotykany przykład przeciwwagi dla bezosobowych zakupów w wielkich dyskontach. Dlatego właśnie przypominany, że zarówno niemieckie dzielnice Zabelsdorf i Grünhof, jak i dzisiejsze Niebuszewo były nie tylko centrami życia – najpierw niemieckiej, potem polskiej – gminy żydowskiej; ale również wskazujemy, gdzie niegdyś zatrzymywał się kolorowy cygański tabor. Z tych okruchów i artefaktów wyłania się obraz bogactwa kulturowego, koegzystencji geografii, historii i procesów społecznych – tożsamości miejsca i jego ludzi. „Spacerek” to metafizyczna podróż po najprawdziwszym Niebuszewie przez meandry historii, wspomnienia mieszkańców i siatki życia codziennego.

Książka wieńczy kilkuletnie dzieło ogromnej grupy społecznie zaangażowanych osób i niewielkiego zespołu redakcyjnego. Szczegółowy opis trasy, dopełniony licznymi fotografiami i rozkładaną mapką, wzbogacony został o kilkuczęściowy rozdział „Zapach, smak i konsystencja Niebuszewa”, dotykający najistotniejszych kwestii, tworzących nimb dzielnicy: tyglu kultur, mrocznej aury swoistej złej sławy, wczorajszych i dzisiejszych mieszkańców niebuszewskich zaułków, a nawet nazewnictwa ulic. Nie zabrakło również rysu historycznego i informacji praktycznych.

Program 'Spacerkiem po Niebuszewie' powstawał przez kilka lat. Jego część praktyczna, realizowana przez całe lato w ubiegłym roku, stanowiła część projektu ‘tożsamość #2’, realizowanego w ramach Programu dla Tolerancji, ze środków Fundacji Batorego i Fundacji Forda. Był to jeden z 20 projekt, dofinansowanych spośród 171 zgłoszonych do konkursu grantowego.

Miejsce sztuki OFFicyna jest jedyną organizacją pozarządową w Szczecinie, która prowadzi profesjonalną działalność instytucjonalną oraz jednym z niewielu punktów na mapie miasta, związanym ze współczesną sztuką na najwyższym poziomie.

Spacerkiem po Niebuszewie, Stowarzyszenie OFFicyna i Wydawnictwo Forma, Szczecin, Bezrzecze 2009, ss. 116, 73 ilustracje.

kliknij i posłuchaj:

relacja ŚRODKA MIASTA ze "Spacerka po Niebuszewie"